Δουλεύουμε περισσότερο από όλους. Και βγάζουμε λιγότερα.

Ποιος δουλεύει τις περισσότερες ώρες σε όλη την Ευρώπη;

Ο Έλληνας. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 δουλέψαμε κατά μέσο όρο 39,8 ώρες την εβδομάδα, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ ήταν 36 ώρες και στην Ολλανδία 32,1. Είμαστε πρώτοι στην Ευρώπη, και με διαφορά.

Και κάθε ώρα μας βγάζει λίγο πάνω από τα μισά. Το ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας στην Ελλάδα είναι στο 54,5% του ευρωπαϊκού μέσου όρου (2025, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης). Στον πάτο της ΕΕ.

Οπότε ας τελειώνουμε με ένα στερεότυπο. Δεν είμαστε τεμπέληδες. Είμαστε απλώς λίγο παραγωγικοί. Και αυτό δεν είναι ένα αφηρημένο στατιστικό. Είναι η ρίζα σχεδόν όλων των οικονομικών μας προβλημάτων.

Τι είναι η παραγωγικότητα της εργασίας

Παραγωγικότητα είναι πόση αξία, σε ευρώ, βγάζει ο εργαζόμενος σε μία ώρα δουλειάς.

Και εδώ είναι το σημείο που οι περισσότεροι μπερδεύονται: η παραγωγικότητα δεν εξαρτάται κυρίως από το πόσο σκληρά δουλεύεις. Εξαρτάται από το τι έχεις στα χέρια σου.

Φαντάσου δύο ανθρώπους που δουλεύουν το ίδιο σκληρά. Ο ένας έχει ένα ταμείο και τα χέρια του. Ο άλλος έχει πίσω του μηχανήματα, αυτοματισμούς και λογισμικό εκατομμυρίων. Ο κόπος είναι ίδιος. Το αποτέλεσμα όχι. Και ο μισθός ακολουθεί το αποτέλεσμα, όχι τον κόπο.

Γιατί είναι τόσο χαμηλή στην Ελλάδα

1. Οι επιχειρήσεις μας είναι μικροσκοπικές

Ένας συχνός ισχυρισμός είναι ότι «η Ελλάδα έχει πολύ περισσότερες πολύ μικρές επιχειρήσεις από την Ευρώπη». Δεν ισχύει ακριβώς: οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (κάτω από 10 άτομα) είναι περίπου το 94-95% στην Ελλάδα και περίπου το 94% στην ΕΕ.

Η πραγματική διαφορά είναι στο πού δουλεύει ο κόσμος. Στην Ελλάδα το 47,5% των εργαζομένων δουλεύει σε επιχείρηση με λιγότερους από 10 ανθρώπους. Στην ΕΕ, γύρω στο 30%.

Μια επιχείρηση πέντε ατόμων σπάνια έχει λεφτά για μηχανήματα, λογισμικό, έρευνα ή εξειδικευμένους ανθρώπους. Δουλεύει με ό,τι έχει. Και όταν σχεδόν ένας στους δύο εργαζόμενους δουλεύει έτσι, ο μέσος όρος της χώρας πέφτει.

2. Σταματήσαμε να επενδύουμε

Από το 2010 μέχρι το 2021, κάθε χρόνο οι επενδύσεις σε πάγιο κεφάλαιο ήταν μικρότερες από τις αποσβέσεις. Με απλά λόγια: ο εξοπλισμός της χώρας φθειρόταν πιο γρήγορα απ' όσο τον ανανεώναμε.

Σύμφωνα με ανάλυση της Eurobank με στοιχεία της Κομισιόν, το απόθεμα κεφαλαίου της ελληνικής οικονομίας μειώθηκε κατά 88,7 δισ. ευρώ σε αυτά τα χρόνια. Η τάση γύρισε το 2022, χάρη και στο Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά από αυτή την τρύπα έχουμε καλύψει ακόμα μόνο ένα μικρό κομμάτι.

Λιγότερο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο σημαίνει λιγότερη αξία ανά ώρα. Είναι τόσο απλό.

3. Γραφειοκρατία, αργή δικαιοσύνη, αβέβαιο φορολογικό

Για να μεγαλώσει μια επιχείρηση πρέπει να πάρει ρίσκο: να προσλάβει, να δανειστεί, να επενδύσει. Όταν μια άδεια θέλει μήνες, μια δικαστική διαφορά χρόνια και δεν ξέρεις τι φορολογικό θα έχεις του χρόνου, το λογικό είναι να μείνεις μικρός. Και η χώρα μένει μικρή μαζί σου.

Αυτό είναι άποψη, αλλά δύσκολα θα βρεις επιχειρηματία στην Ελλάδα που να διαφωνεί.

4. Δεν μαθαίνουμε

Το 2025 μόνο το 5,2% των Ελλήνων 25-64 ετών είχε κάνει κάποια εκπαίδευση ή κατάρτιση τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες. Ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 13,7%, στη Σουηδία 38,2%. Η Ελλάδα είναι τελευταία από τις 27 χώρες.

Σε μια εποχή που τα εργαλεία αλλάζουν κάθε χρόνο, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.

Πού οδηγεί

Η χαμηλή παραγωγικότητα δεν μένει στα γραφήματα. Γίνεται ντόμινο:

Μια σημείωση για το brain drain: τα 660.000 είναι μετακινήσεις, όχι ξεχωριστοί άνθρωποι. Κάποιος που έφυγε, γύρισε και ξαναέφυγε μετράει δύο φορές. Γι' αυτό λέμε «εκατοντάδες χιλιάδες» και όχι ένα ακριβές νούμερο.

Η λύση δεν είναι περισσότερες ώρες

Ήδη δουλεύουμε περισσότερο από όλους. Αν η λύση ήταν οι ώρες, θα ήμασταν πλουσιότεροι από τους Ολλανδούς.

Η λύση είναι να δουλέψουμε καλύτερα:

• Μεγαλύτερες επιχειρήσεις, που μπορούν να επενδύσουν και να εξειδικευτούν.
• Καλύτερα εργαλεία: μηχανήματα, λογισμικό, αυτοματισμοί.
• Κλάδοι που παράγουν αξία και εξάγουν, όχι μόνο τουρισμός και κατανάλωση.
• Λιγότερο κράτος στα πόδια σου: λιγότερη γραφειοκρατία, γρηγορότερη δικαιοσύνη, σταθερό φορολογικό.
• Συνεχής μάθηση, όχι ένα πτυχίο στα 22 και μετά τίποτα.

Και μέχρι να το καταλάβει η χώρα, κάν' το εσύ

Δεν χρειάζεται να περιμένεις τη μεταρρύθμιση. Η παραγωγικότητα της χώρας είναι ο μέσος όρος. Η δική σου είναι επιλογή.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, ένας άνθρωπος με ένα laptop μπορεί να έχει στα χέρια του εργαλεία που πριν δέκα χρόνια ήθελαν ολόκληρη εταιρεία. Σήμερα αυτό το εργαλείο λέγεται AI. Μάθε να το χρησιμοποιείς για να κάνεις την ώρα σου να αξίζει πολλαπλάσια, είτε δουλεύεις για κάποιον άλλον, είτε χτίζεις κάτι δικό σου.

Μη δουλεύεις περισσότερο. Δούλεψε πιο έξυπνα.

Πηγές

• Eurostat, Hours of work, annual statistics (2024): ec.europa.eu
• Eurostat, Labour productivity per hour worked, EU27=100 (tesem160 / nama_10_lp_ulc): ec.europa.eu
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή, SME Country Fact Sheet Greece 2026, και OECD, Financing SMEs and Entrepreneurs 2026: Greece: oecd.org
• Kathimerini / Eurobank, Economy suffers from productive investment deficit: ekathimerini.com
• Eurostat, Adult learning on the rise in the EU (14.09.2026): ec.europa.eu
• ΕΛΣΤΑΤ, Δημοσιονομικά στοιχεία 2022-2025 (χρέος 146,1%), και Eurostat, Government finance statistics
• Eurostat, PPPs for GDP per capita in 2025 (25.03.2026): ec.europa.eu
• ΕΛΣΤΑΤ μέσω Greece in Figures, StatCheck: brain drain 2010-2023: greeceinfigures.com